Camera richten op de openbare weg wanneer mag dat
Je staat in de keuken, kijkt naar buiten en ziet een camera pal op de straat gericht.
Of misschien zit je in de auto en spot je een flitscamera boven de weg hangen. De vraag dringt zich op: mag dat zomaar? Een camera richten op de openbare weg is niet zomaar een kwestie van even een beveiligingscamera ophangen. Het raakt de privacy van iedereen die daar loopt, fietst of rijdt. In dit artikel lees je in helder Nederlands wat wel en niet mag, welke regels er gelden en wat je zelf kunt doen als je een camera ontdekt.
Waarom wil je eigenlijk een camera op de openbare weg richten?
De meeste mensen plaatsen geen camera op straat zonder reden. Toch komt het voor.
Denk aan een bewoner die een camera boven de voordeur heeft hangen en per ongeluk een deel van de straat filmt, of een bedrijf dat de parkeerplaats voor het pand in de gaten wil houden.
Soms gaat het om verkeerscamera’s die door de gemeente worden geplaatst om de veiligheid te verbeteren. De reden voor camerabewaking op de openbare weg is meestal veiligheid. Denk aan het voorkomen van inbraak, vandalisme of overvallen.
Maar het kan ook gaan om verkeerscontroles of het monitoren van parkeerplaatsen. De intentie is vaak goed, maar de wetgeving is streng. Je mag namelijk niet zomaar de privacy schenden van mensen die toevallig in beeld komen.
De belangrijkste wet: de Wet gemeenteoverheid (WGO)
De wet die camerabewaking op de openbare weg reguleert, is de Wet gemeenteoverheid (WGO).
Deze wet is in 2018 aangenomen en beschermt de privacy van burgers. Gemeenten mogen alleen camera’s plaatsen als ze een wettelijke grondslag hebben. Dat betekent dat er een goede reden moet zijn, zoals een concrete dreiging van ernstig maatschappelijk gevaar.
Artikel 8 WGO: de harde kern
De WGO is niet de enige wet die telt. Ook de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) speelt een rol.
- Een straat waar regelmatig geweld plaatsvindt.
- Een parkeerplaats waar veel auto-inbraken zijn.
- Een locatie met een verhoogd risico op terrorisme.
Deze wet regelt hoe met persoonsgegevens – zoals beelden van camera’s – moet worden omgegaan.
Artikel 8 van de WGO is de basis voor elke camera op de openbare weg. Het stelt dat een gemeente alleen camera’s mag plaatsen als er sprake is van een reële en concrete dreiging. Denk aan: De gemeente moet aantonen dat de camera’s noodzakelijk zijn én dat er geen minder inbreukmakende maatregelen zijn. Algemene surveillance mag niet. De camera’s moeten gericht zijn op een specifiek doel.
Soorten camera’s op de openbare weg
Er zijn verschillende soorten camera’s die op of naar de openbare weg zijn gericht. Elk type heeft eigen regels.
Verkeerscamera’s
Verkeerscamera’s controleren op snelheid, rood licht of het negeren van verkeersborden. Gemeenten moeten een risicoanalyse maken voordat ze zo’n camera plaatsen.
Ze moeten aantonen dat er veel verkeersovertredingen zijn en dat de camera helpt om ongevallen te voorkomen. In 2023 onderzocht de Algemene Rekenkamer de effectiviteit van verkeerscamera’s. Conclusie: ze werken vaak goed, maar de kosten zijn hoog.
Openbare veiligheidscamera’s
Een camera kost tussen de 5.000 en 20.000 euro, afhankelijk van de techniek. De kosten voor boetes en afhandeling lopen ook snel op.
Deze camera’s hangen op plekken met een hoog criminaliteitsrisico, zoals winkelstraten, parkeergarages en stations. Ook hier geldt: een wettelijke grondslag en risicoanalyse zijn verplicht. De camera’s moeten gericht zijn op de openbare ruimte, niet op individuele woningen. In de Randstad werken gemeenten vaak samen met de politie.
Parkeerbeheercamera’s
De politie analyseert beelden en onderzoekt verdachte situaties. De samenwerking is vastgelegd in een convenant.
Parkeerbeheercamera’s controleren of voertuigen op de juiste plek staan. Ze worden vaak ingezet in parkeergarages en op parkeerterreinen. Gemeenten moeten een beleidsplan hebben voor parkeerbeheer.
De camera’s moeten bijdragen aan een betere parkeersituatie. De kosten voor het gebruik van parkeerbeheercamera’s variëren. Een gemeente kan bijvoorbeeld 20 euro per uur rekenen, plus installatie- en onderhoudskosten.
Privacybescherming en gegevensverwerking
De WGO en de AVG stellen strenge eisen aan de opslag en het gebruik van beelden. Houd je bij het plaatsen van je systeem altijd aan de AVG regels bij beveiligingscamera thuis. Beelden mogen alleen worden gebruikt voor het doel waarvoor de camera is geplaatst.
Ze mogen niet worden gedeeld met andere instanties, tenzij dit wettelijk verplicht is.
De opslagperiode is beperkt tot maximaal 3 maanden. Alleen bij een strafrechtelijk onderzoek kan de periode worden verlengd. Burgers hebben recht op inzage, correctie en verwijdering van hun gegevens.
Mag ik zelf een camera op de openbare weg richten?
De vraag is of je als particulier een camera mag richten op de openbare weg. Het antwoord is: nee, niet zomaar.
Als je camera ook de straat filmt, raak je de privacy van anderen. Dat is alleen toegestaan als je een legitieme reden hebt, zoals het beveiligen van je woning, en de camera niet verder richt dan nodig. Woon je in een huurwoning en wil je toestemming van de verhuurder? De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) houdt toezicht.
Als je camera te ver richt, kun je een boete krijgen. De AP adviseert om je te verdiepen in de regels voor het ophangen van camera's, zodat je alleen je eigen terrein filmt.
Gebruik eventueel een privacymasker om delen van het beeld af te schermen.
Recente ontwikkelingen en uitdagingen
De technologie ontwikkelt zich snel. Gezichtsherkenning is een hot topic.
Deze technologie maakt het mogelijk om mensen te identificeren op basis van hun gezicht.
In de openbare ruimte is dit zeer controversieel. De Europese Commissie heeft een voorstel gedaan voor de AI Act, die gezichtsherkenning in de openbare ruimte wil beperken. Een andere uitdaging is het gebruik van sociale media.
Gemeenten kunnen informatie van sociale media gebruiken om risico’s te identificeren. Dit roept vragen op over privacy en transparantie.
Wat kun je doen als je een camera ontdekt?
Als je een camera op de openbare weg ziet, kun je het volgende doen:
- Controleer of de camera is aangemeld bij de gemeente.
- Vraag bij de gemeente na wat het doel is van de camera.
- Als je vindt dat je privacy wordt geschonden, kun je een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
Conclusie
Camerabewaking op de openbare weg is een complex onderwerp. De WGO en de AVG stellen strenge eisen.
Gemeenten moeten een wettelijke grondslag hebben, een risicoanalyse uitvoeren en de privacy respecteren. Particulieren mogen niet zomaar de straat filmen. De technologie ontwikkelt zich snel, met nieuwe uitdagingen voor privacy. Het is belangrijk dat regels worden nageleefd en dat burgers weten wat hun rechten zijn.